Bel Fıtığı ve Boyun Fıtığı MR’da (emar) Nasıl Görünür?
Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG (emar)) makineleri modern tıbbın en önemli icatlarından biri olmuştur. MR ile cerrahlar, fıtıklaşmış diskler (bel fıtığı, sırt fıtığı, boyun fıtığı) de dâhil olmak üzere omurga hastalıklarını doğru bir şekilde değerlendirebilir ve teşhis edebilir. MR sayesinde fıtığın derecesi, yeri ve sayısı hakkında net bilgi edilerek hastaya en uygun tedavi şekline karar verilir.
Bel ve Boyun Fıtığı İçin çekilen MR nedir?
MR taraması, ister bel olsun ister boyun olsun sorunun tam yerini ve durumunu belirlemek için kullanılan yararlı bir testtir. Radyasyon olmaması ve girişimsel bir işlem olmaması sebebiyle sıklıkla fıtıkla ilgili şikâyetler olduğunda başvurduğumuz bir tetkiktir.
Sık olmamakla beraber, özellikle kalsifiye olmuş (kireçleşmiş, yaşlanmış) fıtıkların teşhisi ve olası diğer kemik patolojilerini değerlendirmek için hastalarımızdan BT (bilgisayarlı tomografi) istediğimiz de olur. MR, disk patolojilerinin değerlendirilmesinde tıpta altın standart olarak kabul edilir.
Fıtık Açısından MR Nasıl Değerlendirilir?
MR görüntüsünün yorumlanması çeşitli faktörlere bağlıdır. Dolayısıyla MR görüntüsü her daim bir hekim tarafından yorumlanmalıdır. MR görüntüsünde görülen her “farklılık” hastalık değildir. Her fıtık da hastalık değildir. Omurgamızın yaşlanmasına ve yıpranmasına bağlı her daim değişiklikler görebiliriz. Fakat bu değişiklikler hastanın şikâyetine sebep oluyor mu veya bir sorun teşkil ediyor mu? sorusuna ancak hikaye ve fizik muayene sonrası deneyimli bir hekim tarafından cevap verilmelidir.
Kabaca tarif etmek gerekirse, omur kemiklerimizin arasında hareket ve esneklik sağlaması amacıyla içerisi jöle kıvamında bir kıkırdak ile dolu nukleus pulposus ve çevresinde de sert ve dayanıklı kolajen yapıda bulunan anulus fibrosus bulunur.
Fıtık kelime olarak bir dokunun, geçmemesi gereken bir delikten veya yırtıktan geçmesini tarif eder. Boyun ve bel fıtığı ise, jöle kıvamındaki diskin merkezinin, diskin dışındaki sert zarı yırtarak omurilik ve sinire doğru akmasıdır.
Bel Fıtığı ve Boyun Fıtığı MR’da Nasıl Görünür?
Çoğu fıtığın teşhisi ve yorumu, deneyimli bir hekimin değerlendirmesi sonrası MR ile rahatlıkla konulabilir. Bu konuda uzmanlaşmış olan radyoloji uzmanları, nöroşirurji (beyin ve sinir cerrahisi) uzmanları ve fizik tedavi uzmanları bazen fikir alışverişinde bulunur. Beyin cerrahları olarak, fıtık cerrahisini sıklıkla uyguladığımız için görüntülerden yola çıkarak çoğu zaman fıtığın cinsi, boyutu, konumu, evresi ve kaynağı hakkında yorumda bulunabiliriz.
İnsanların parmak izi gibi her MR görüntüsü de birbirinden farklıdır. Gündelik pratiğimde sıklıkla karşılaştığım bel fıtığı ve boyun fıtığı MR görüntülerini paylaşmakla beraber, kendi MR görüntünüz ile ilgili öncelikle radyoloji uzmanı sonra da istemi yapan hekiminizin yorumunu almadan karar vermeyiniz.
Fıtığın Evrelendirmesi Nasıl Yapılır?
Omur kemiklerimizin arasında bulunun kıkırdak yapıdaki disklerin MR görüntüsüne göre tanımlamaları yapılır. Bunlar her hastaya göre değişmekle beraber kabaca sınıflandırmak gerekirse:
- Bulging: Disk’te dejenerasyon (yıpranma, yaşlanma, sıvı kaybı) MR ile “sinyal kaybı” olarak görülür. Dıştaki anulus fibrosus zarında yıpranma vardır ama incelme yoktur. Disk içeriği hafifçe dışarı esnemiştir. “Fıtık başlangıcı” olarak bilinir.
- Protruzyon: Diskin etrafını saran anulus fibrosus’ta belirgin incelme vardır fakat disk içeriği halen dışarı tamamen taşmamıştır. Genellikle cerrahi olmayan tedavi seçenekleri ile geriler.
- Ekstrude: Disk içeriği artık yırtık sayesinde omurilik kanalına veya sinir köküne doğru fıtıklaşmıştır. Eğer kuvvet kaybı veya geçmeyen şiddetli ağrı varsa cerrahi düşünülebilir.
- Sekestre: Halk arasında “patlamış fıtık” olarak bilinir. Disk içeriği fıtıklaşmakla kalmayıp bir parçası kopup kanal içerisine doğru ilerlemiştir. Genellikle cerrahi tedavi gerekir.
Örnek Boyun Fıtığı ve Bel Fıtığı Görüntüleri
Normal Boyun (Servikal mR)
Omurilik kanalı içerisinden geçen omurilik herhangi bir yerde sekteye uğramıyor veya sıkışmıyor.
Omurga kemikleri arasında kıkırdakların mesafeleri iyi, taşma veya fıtıklaşma yok.
Omurga kıvrımı güzel, lordosis korunmuş (düzleşme veya kamburluk yok)
Boynumuzda 7 tane omurga, 6 tane disk bulunur. En üst iki omurga C1 ve C2 olarak adlandırılır. T1 ise sırt omurgamızın başlangıcıdr.
Fıtık, altında ve üstünde bulunduğu kemiğe göre adlandırılır.
Mesela: C6 omurgası ile C7 omurgası arasındaki kıkırdağın fıtıklaşması, C6-7 fıtığı (disk hernisi) olarak adlandırılır.
Boyun Düzleşmesi
Boyun bölgesinin kendisine has Lordoz’u vardır. Yandan bakıldığında, üstteki normal boyun MR’larında görüldüğü gibi bir C kıvrımı olması gerekir.
Uzun süre başı öne doğru eğik kullanan kişilerde (cep telefonu kullanımı gibi) boyun bu kıvrımı kaybeder. Bu düzleşmeye de boyun düzleşmesi veya “servikal lordoz kaybı” denir.
Boyun Düzleşmesi + Protruzyon
Yandan bakıldığında boynumuzun tatlı bir C harfi gibi bir kıvrıma sahip olmasını isteriz. Bu hastamızda boynu düz olması sebebiyle “boyun düzleşmesi” olarak tanımlanır
Ayrıca beyaz ok ile gösterilen C6-7 diskinde protruzyon (evre 2) mevcuttur.
Boyun Fıtığı (Servikal Disk Hernisi)
C5-6 disk hernisi (ekstrude) (Beyaz ok ile gösterilen). Boyundaki 5. ve 6. omurga arasındaki kıkırdakta yırtılmaya bağlı ciddi fıtıklaşma mevcut.
Hastamızın 2 seviye ciddi boyun fıtığı mevcuttur. Beyaz oklarla gösterilen C3-4 ve C5-6 disk hernisi.
Normal Bel (Lomber mR)
Omurilik kanalı içerisinden geçen omurilik herhangi bir yerde sekteye uğramıyor veya sıkışmıyor.
Omurga kemikleri arasında kıkırdakların mesafeleri iyi, taşma veya fıtıklaşma yok.
Omurga kıvrımı güzel, lordosis korunmuş (düzleşme veya kamburluk yok)
Belimizde 5 tane omurga, 5 tane disk bulunur. En üst omurga L1 olarak adlandırılır. S1 ise sakrum omurgamızın (kuyruk) başlangıcıdr.
Fıtık, altında ve üstünde bulunduğu kemiğe göre adlandırılır.
Mesela: L3 omurgası ile L4 omurgası arasındaki kıkırdağın fıtıklaşması, L3-4 fıtığı (disk hernisi) olarak adlandırılır.
Disk Dejenerasyonu
Sağlıklı ve sıvı hacmini korumuş disklerin merkezi MR’da beyaz görünür. Fakat dejenere (yıpranmış, yaşlanmış) diskler siyah renge bürünür. L4-5 disk dejenerasyonu ve bulging (beyaz ok).
Disk Protruzyonu
Bulging evresinden sonra disk omurilik kanalına doğru ilerleyerek protruzyon evresine geçere. L4-5 ve L5-S1 protruzyon (beyaz oklar).
Bel Fıtığı (Lomber Disk Hernisi)
L4-5 disk hernisi (ekstrude) (Beyaz ok ile gösterilen). Beldeki 4. ve 5. omurga arasındaki kıkırdak etrafındaki zarı yırtarak omurilik kanalına doğru ilerlemiş (evre 3). L5-S1 mesafesinde yükseklik kaybı, dejenerasyon ve bulging de mevcut.
L5-S1 seviyesinde ekstrude disk hernisi (beyaz ok). İleri derecede büyük ve omurilik kanalına girmiş olan bir bel fıtığı.
Bel Fıtığı (Lomber Disk Hernisi)
L5-S1 disk hernisi (ekstrude) (Beyaz ok ile gösterilen). Beldeki 5. ve kuruk sokumundaki 1. omurga arasındaki kıkırdak etrafındaki zarı yırtarak omurilik kanalına doğru ilerlemiş (evre 3).
L5-S1 seviyesinde sekestre disk hernisi (beyaz ok). Evre 4 ve kanal içerisine parça koparak girmiş. (Patlamış bel fıtığı olarak da tabir edilebilir)
Bu sayfadaki görüntüler kendi hastalarımdan izinleri dahilinde alınmıştır. Buradaki görüntüler bilgilendirme amaçlıdır. Lütfen bu MR görüntüleriyle kendi MR görüntülerinizi kıyaslayarak tanı ve tedavide bulunmayınız. Bu süreç her hastanın yaşı, muayenesi, genel durumu ve süreci gibi etkenlere göre farklılık gösterir. Sağlığınız bizim için kıymetli. Sağlığınız hakkında bir karar vermeden önce mutlaka bir hekime danışınız.
Kaynakça
- Zhang, A. S., Xu, A., Ansari, K., Hardacker, K., Anderson, G., Alsoof, D., & Daniels, A. H. (2023). Lumbar Disc Herniation: Diagnosis and Management. The American journal of medicine, 136(7), 645–651. https://doi.org/10.1016/j.amjmed.2023.03.024
- Li, Y., Fredrickson, V., & Resnick, D. K. (2015). How should we grade lumbar disc herniation and nerve root compression? A systematic review. Clinical orthopaedics and related research, 473(6), 1896–1902. https://doi.org/10.1007/s11999-014-3674-y
- Jiang, L., Du, X., Pan, Z., Yuan, Y., Battié, M. C., & Wang, Y. (2023). Lumbar disc herniation in juveniles: A case-control study of MRI characteristics and etiological insights. Journal of orthopaedic research : official publication of the Orthopaedic Research Society, 41(12), 2685–2693. https://doi.org/10.1002/jor.25598
- Hornung, A. L., Barajas, J. N., Rudisill, S. S., et al. (2023). Prediction of lumbar disc herniation resorption in symptomatic patients: a prospective, multi-imaging and clinical phenotype study. The spine journal : official journal of the North American Spine Society, 23(2), 247–260. https://doi.org/10.1016/j.spinee.2022.10.003
- Semaan, H., Curnutte, B., Cooper, M., Obri, J., Elsamaloty, M., Obri, T., & Elgafy, H. (2021). Overreporting of the disc herniation in lumbar spine MRI scans performed for patients with spondylolisthesis. Acta radiologica (Stockholm, Sweden : 1987), 62(3), 388–393. https://doi.org/10.1177/0284185120925483
- Yang, X., Arts, M. P., Bartels, R. H. M. A., & Vleggeert-Lankamp, C. L. A. (2022). The type of cervical disc herniation on MRI does not correlate to clinical outcomes. The bone & joint journal, 104-B(11), 1242–1248. https://doi.org/10.1302/0301-620X.104B11.BJJ-2022-0657.R2
- Abbed, K. M., & Coumans, J. V. (2007). Cervical radiculopathy: pathophysiology, presentation, and clinical evaluation. Neurosurgery, 60(1 Supp1 1), S28–S34. https://doi.org/10.1227/01.NEU.0000249223.51871.C2
- Fei, Z., Fan, C., Ngo, S., Xu, J., & Wang, J. (2011). Dynamic evaluation of cervical disc herniation using kinetic MRI. Journal of clinical neuroscience : official journal of the Neurosurgical Society of Australasia, 18(2), 232–236. https://doi.org/10.1016/j.jocn.2010.04.035
Diğer Yazılar
