Boyun Fıtığı ve Sinir Sıkışması: Hangi Belirtiler Cerrahi Müdahaleyi Gerekli Kılar?
Boyun fıtığı, omurlar arasındaki disklerin yıpranarak sinir köklerine baskı yapmasıyla ortaya çıkar ve genellikle uzun süreli masa başı çalışmaları, yaşlanma veya travmalarla ilişkilidir. En sık görülen belirtiler arasında boyun ve kol ağrısı, uyuşma, karıncalanma ve kas güçsüzlüğü yer alır. Tedavide öncelikle fizik tedavi, ilaç ve enjeksiyon gibi cerrahi dışı yöntemler tercih edilir. Ancak şiddetli ağrı, ilerleyici nörolojik kayıplar veya mesane-bağırsak kontrol bozukluğu gibi durumlar cerrahi müdahaleyi zorunlu kılar. Modern cerrahi tekniklerle riskler azalmış, iyileşme süreci kısalmış ve hastaların yaşam kalitesi artırılmıştır.
Boyun Fıtığı Nedir ve Neden Oluşur?
Boyun fıtığı, boyun omurları arasındaki disklerin (kıkırdakların) hasar görerek (dejenerasyon) omuz, kol ve ellere giden sinir köklerine baskı yapması durumudur. Boyun omurları (servikal omurga), kafa ve omuz arasındaki dengeyi sağlar. Bu omurlar arasındaki diskler, aşırı yüklenme, yaşlanma veya yanlış duruş nedeniyle yıprandığında, disk materyali dışarı çıkar ve sinir sıkışmasına neden olabilir.
Gerek telefon, gerek bilgisayar ve benzeri ekranlarda günlük sürelerin giderek arttığı çağımızda, boynumuza aşırı ve uzun süren fleksiyon (boynun öne doğru bükülmesi) disklerin yıpranma sürecini hızlandırmaktadır. Bundan dolayı erken yaşlarda boyun düzleşmesi, boyun kamburluğu gibi kavramlar yaygınlaşmıştır. Omurlar arasındaki diskler bu fleksiyon hareketini sağlıklı ve doğru kullanıldığı sürece tolere edebilir. Fakat bu dengesiz basınç ve tekrarlayan hareketler ile geri dönüşümü çok kısıtlı olan dejenerasyon yani yıpranma süreci başlar. Yıpranmayla beraber diskin merkezindeki jöle kıvamındaki nükleus pulposus adlı yapıyı içeride tutmakla sorumlu olan sert ve kuvvetli dış zar olan anulus fibrosus’da bir yırtık meydana gelir.
Takibinde nükleus pulposus dışarı doğru akmaya başlar. Omurilikten kollara doğru giden sinirlere baskı yaptığında, o sinir hangi bölgeden sorumlu ise o alanda uyuşma, ağrı veya kuvvetsizlik gelişebilir. Daha ileri ve ağır tablolarda ise bası omuriliğin kendisine olur ve çok daha ağır bulgular meydana gelebilir. Bunların arasında yürüme sorunu veya idrar kaçırma bile olabilir.
Boyun Fıtığı Risk Faktörleri
- Uzun süre masa başında çalışmak veya telefonu eğik pozisyonda kullanmak.
- Ağır yük kaldırmak.
- Travma (düşme, trafik kazası vb.).
- Yaşlanma ile birlikte disk dejenerasyonu.
- Kalın yastık kullanmak.
- Boynu öne doğru bükülmesini gerektirecek işlerde uzun süre çalışmak.
Boyun Fıtığının Belirtileri Nelerdir?
Boyun fıtığı belirtileri, fıtığın sinirlere ne kadar baskı yaptığına ve hangi sinir köklerinin etkilendiğine bağlı olarak değişir. Sık görülen belirtiler şunlardır:
- Boyun ve Kol Ağrısı:
- Omuzdan kola yayılan ağrı.
- Ağrı genellikle hareketle artar.
- Uyuşma ve Karıncalanma:
- Parmaklarda ve kollarda hissedilen uyuşma.
- Özellikle el ve parmaklarda güçsüzlük.
- Kas Güçsüzlüğü:
- Cisimleri kavramakta zorluk.
- Kollarda refleks kaybı.
- Cisimleri istemsiz yere düşürme.
Boyun Fıtığı Tedavi Yöntemleri
Boyun fıtığı tedavisi, belirtilerin şiddetine ve sinir sıkışmasının derecesine göre değişir. İlk aşamada genellikle cerrahi olmayan yöntemler tercih edilir:
Cerrahi Olmayan Tedaviler:
- Fizik Tedavi ve Egzersiz: Kasları güçlendirmek ve duruşu düzeltmek için.
- İlaç Tedavisi: Ağrı kesiciler, kas gevşeticiler ve anti-inflamatuar ilaçlar.
- Epidural Steroid Enjeksiyonları: Sinir kökündeki iltihabı (enflamasyon-yangı) azaltmak için.
- Boyunluk: Boyunluk ile omura ve diske binen basınç azaltılarak fıtığın küçülmesi amaçlanır.
Cerrahi Tedaviler: Sinir sıkışmasının ileri düzeyde olduğu ve diğer tedavilere yanıt vermediği durumlarda cerrahi müdahale gerekebilir.
- Anterior Servikal Diskektomi ve Füzyon (ACDF): En yaygın uygulanan yöntemlerden biridir. Anterior yani boynun ön tarafından yaklaşılarak etkilenmiş seviyedeki kıkırdak (disk) tamamen boşaltılır. Takibinde fıtıklaşmış doku alınarak sinir dokusunun rahatlaması sağlanır. Fıtığın tekrarlamaması ve omur arasındaki mesafenin çökmemesi için araya kafes yerleştirilir.
- Total Disk Replasmanı (TDR): Seçili ve uygun boyun yapısına sahip vakalarda, omurganın hareket kabiliyetini korumak amacıyla disk protezi yerleştilir. Genellikle disk protezi titanyum’dan oluşur ve hareket edebilme kapasitesi vardır.
- Key-Hole Foraminotomi: Posterior yani ense kısmından yapılan bir cerrahi tekniktir. Sadece fıtıklaşmış kıkırdak dokusu alınarak disk mesafesine müdahale edilmez. Ek bir implant ihtiyacı olmaması avantaj olup fıtığın tekrarlama olasılığı dezavantajdır.
PEEK Cage (Kafes)
Disk Protezi (TDR)
Hangi Durumlarda Cerrahi Müdahale Gereklidir?
Boyun fıtığında cerrahi karar genellikle aşağıdaki durumlarda alınır:
- Şiddetli ve Geçmeyen Ağrı:
- Fizik tedavi ve ilaçlarla kontrol altına alınamayan, yaşam kalitesini etkileyen ağrılar.
- Nörolojik Kayıplar:
- Kas güçsüzlüğünün ilerlemesi veya refleks kaybı.
- Sinir Baskısına Bağlı İdrar veya Dışkı Kontrol Kaybı:
- Çok nadir görülse de acil cerrahi gerektirir.
- Yaşam Kalitesini Ciddi Etkileyen Durumlar:
- Özellikle günlük aktivitelerde zorluk yaratan belirtiler.
Boyun Fıtığı Cerrahisinde Yanlış Bilinenler
Boyun fıtığı hakkında toplumda birçok yanlış bilgi bulunmaktadır. İşte doğru bilinen yanlışlar ve gerçekler:
Yanlış 1: Ameliyat sonrası tamamen iyileşmek imkânsızdır.
Gerçek: Gelişen mikrocerrahi yöntemler ve doğru rehabilitasyon ile iyileşme oranı yüksektir.
Yanlış 2: Ameliyat çok risklidir ve felç olma ihtimali yüksektir.
Gerçek: Modern cerrahi teknikler sayesinde bu risk oldukça azalmıştır.
Yanlış 3: Ameliyat olan kişiler bir daha spor yapamaz.
Gerçek: Başarılı bir tedavi sonrası doğru egzersizlerle spor yapılabilir.
Yanlış 4: Ameliyat olma tekrarlar.
Gerçek: Anterior (boynun önünden) yapılan cerrahiler sonrası boyun fıtığının tekrarlama olasılığı neredeyse yoktur.
Yanlış 5: Ameliyattan sonra ağrı devam eder.
Gerçek: Doğru teknik ve doğru endikasyon ile yapılmış cerrahi sonrası kola vuran ağrıların geçmeme olasılığı çok düşüktür. Sinirin iyileşme hızına göre ise uyuşukluk süre alabilir.
Sık Sorulan Sorular
- Boyun fıtığı ameliyatı ağrılı mıdır? Operasyon sırasında hasta genel anestezi altında olduğundan ağrı hissetmez. Ameliyat sonrası ağrılar genellikle hafiftir ve ilaçlarla kontrol altına alınabilir. En sık ağrı kesi yerinde ve yutkunurken olur ve genellikle 1-2 gün içerisinde geçer.
- Ameliyat sonrası boyun fıtığı tekrarlar mı? Ameliyat olunan seviyeden fıtık tekrarlama olasılığı neredeyse hiç yoktur. Fakat müdahale edilmemiş kıkırdakların fıtıklaşma olasılığı vardır. Doğru duruş alışkanlıkları ve yaşam tarzı değişiklikleriyle tekrarlama riski azaltılabilir.
- Boyun fıtığı ameliyatı ne kadar sürer? Mikrocerrahi yöntemlerle yapılan bir ameliyat genellikle 1-2 saat sürer.
- Ameliyat sonrası iyileşme süresi nedir? Hastalar genellikle 6 saat sonra ayağa kalkar ve hafif aktivitelerine dönebilir. 1 gün genellikle hastanede yatış takip süresi yeterlidir. Tam iyileşme süresi 2-4 haftayı bulabilir.
Kaynaklar
- Mazas, S., Benzakour, A., Castelain, J. E., Damade, C., Ghailane, S., & Gille, O. (2019). Cervical disc herniation: which surgery?. International orthopaedics, 43(4), 761–766. https://doi.org/10.1007/s00264-018-4221-3
- Kreiner, D. S., Hwang, S. W., Easa, J. E., Resnick, D. K., Baisden, J. L., Bess, S., Cho, C. H., DePalma, M. J., Dougherty, P., 2nd, Fernand, R., Ghiselli, G., Hanna, A. S., Lamer, T., Lisi, A. J., Mazanec, D. J., Meagher, R. J., Nucci, R. C., Patel, R. D., Sembrano, J. N., Sharma, A. K., … North American Spine Society (2014). An evidence-based clinical guideline for the diagnosis and treatment of lumbar disc herniation with radiculopathy. The spine journal : official journal of the North American Spine Society, 14(1), 180–191. https://doi.org/10.1016/j.spinee.2013.08.003
- Rickers, K. W., Pedersen, P. H., Tvedebrink, T., & Eiskjær, S. P. (2021). Comparison of interventions for lumbar disc herniation: a systematic review with network meta-analysis. The spine journal : official journal of the North American Spine Society, 21(10), 1750–1762. https://doi.org/10.1016/j.spinee.2021.02.022
- Taso, M., Sommernes, J. H., Kolstad, F., Sundseth, J., Bjorland, S., Pripp, A. H., Zwart, J. A., & Brox, J. I. (2020). A randomised controlled trial comparing the effectiveness of surgical and nonsurgical treatment for cervical radiculopathy. BMC musculoskeletal disorders, 21(1), 171. https://doi.org/10.1186/s12891-020-3188-6
- Yang, X., Arts, M. P., Bartels, R. H. M. A., & Vleggeert-Lankamp, C. L. A. (2022). The type of cervical disc herniation on MRI does not correlate to clinical outcomes. The bone & joint journal, 104-B(11), 1242–1248. https://doi.org/10.1302/0301-620X.104B11.BJJ-2022-0657.R2
- Casey E. (2011). Natural history of radiculopathy. Physical medicine and rehabilitation clinics of North America, 22(1), 1–5. https://doi.org/10.1016/j.pmr.2010.10.001
