Lomber Faset Sendromu Nedir? Kriyoterapi İle Tedavi Mümkün mü?
Bel ağrısı, her insanın hayatında en az 1 kere mustarip olduğu bir durumdur. Çoğu ağrı kas tutulmasına bağlı olsa da, inatçı ağrılarda eklem yıpranması olabilir. Lomber faset sendromu (bel kireçlenmesi), belimizdeki eklemlerdeki kıkırdakların yıpranmasına bağlı oluşan ağrı tablosudur. Kriyoterapi ise bu hastalara kalıcı rahatlama sağlayan benzersiz bir tedavi yöntemidir.
Tanım
Omurgamızın arka kısmında, omur kemiklerini birbirine bağlayan iki kemiğin birleştiği noktada bulunan eklemlere “faset” eklem adı verilir. Bu eklemlerin içinde bulunan sıvı ve kıkırdak sayesinde omurga rahatlıkla esneyebilir ve yük taşıyabilir.
Bu eklemlerin zamanla yıpranması ve görevini yerine getirememesi sonucunda Lomber Faset Sendromu meydana gelebilir. Halk arasında bu durum “kireçlenme” olarak bilinir. Bu faset sendromuyla beraber, özellikle hareketle, öne arkaya ve yanlara eğilmeyle ortaya çıkan şiddetli bel ağrısı olabilir. Pek çok hastada, omurganın telafi mekanizmaları çalışması üzerine sırt kasları da yorularak sırt ağrısında da sebep olabilir.
Bu sendrom ile beraber, omurga yapısı bir bütün olarak tahriş olmaya başlar. Bu tahriş, enflamasyona yani yangıya ve dolayısıyla ödeme ve ağrıya sebep olur. Faset eklemini koruyan kapsülün yırtılmasıyla beraber ile hareket kabiliyeti ağrıdan dolayı kısıtlanmaya başlar.
Süreç
Lomber faset sendromu tanısı sonrası konservatif (girişimsel olmayan) yöntemler ile çoğu hastada rahatlama sağlanır. Gündelik yaşam aktivitelerinin düzenlenmesi, hedef kiloya düşülmesi, birinci basamak ağrı kesiciler, egzersiz ve fizik tedavi yöntemleriyle hastaların büyük çoğunluğunda rahatlama meydana gelir. Fakat altta yatan sebeplerin düzeltilmediği veya düzeltilemediği veya çok ilerlemiş vakalarda artık konservatif tedavi yöntemlerinden fayda alınamadığı görülür.
Bulgular
- Etkilenen eklem seviyesinde dokunmakla ağrı
- Çevre kas gruplarında sertlik ve hassasiyet
- Omurgayı geriye doğru bükmekte kısıtlılık veya ağrı
- Yürürken öne kambur yürüme tercihi
- Yana eğilmekte kısıtlılık
- Yürüme bozukluğu (antalji)
- Uzatılmış bir bacağı kaldırırken, hiperekstansiyon ve lateral fleksiyon sırasında kalça, bel ve sırtta ağrı
- Pozitif Kemp Testi
- Pozitif Yaylanma Testi
Aşağıdaki durumlarda ağrı artabilir
- Geriye bükülme
- Omurgayı çevirme
- Uzun süreli ayakta durma
- Ani hareketler
- Dinlendikten sonra
- Oturur pozisyondan kalkıp dikilmeye çalışırken
Aşağıdaki durumlarda ağrı azalabilir
- Yürümek
- Dizler karına doğru çekilerek yatmak
- İlaç tedavisi
- Vücut ağırlığını eller ve dirsekler üzerine vererek ayakta durmak
- Dinlenmek
- Sağlıklı tarafa doğru eğilmek
Tanı
sağlar. Dolayısıyla hastanın tedavi sürecine sağlıklı karar vermek üzere lomber MR genellikle gerek görülür.
Ayırıcı Tanı
Lomber faset sendromuyla karışabilecek ve benzer bulgular verebilecek diğer durumlar:
- Disk Dejenerasyonu
- Diskojenik Ağrı
- Lumbosakral Radikülopati (sinir kökü basısı)
- Omurga Kemik Yaralanmaları
- Omurga Burkulma/Gerilme Yaralanmaları
- Lumbosakral (dejeneratif) Spondilolistezis (bel kayması ve kanal darlığı)
- Ankilozan spondilit
- Piriformis sendromu
- Sakroiliak Eklem Yaralanması
- İnflamatuar artritler (romatoid artrit, psoriatik artrit, reaktif artrit)
- Spondiartropatiler (örn. osteoartroz, sinovit)
- Miyofasiyal ağrı
Tedavi
Faset eklem sendromunun neden olduğu ağrı kontrolünde anti-inflamatuvar ağrı kesiciler ve kas gevşeticiler kullanılabilir. Fakat bu tedavi yönteminden fayda görmeyen hastalarda enjeksiyon tedavisi uygun olabilir.
Faset eklem sendromu ağrısı için standart tedavi yöntemleri arasında eklem içi steroid (kortizon) enjeksiyonları ve eklemlerin ağrı hissini taşıyan sinirlerin radyofrekans ile tahrip edilmesi vardır. Aşağıdaki listeden de görülebileceği üzerine, faset eklem sendromu çok yaygın olması sebebiyle çok farklı enjeksiyon tedavileri de mevcuttur.
- Medial dal sinirlerinin RFA (radyofrekans ablasyonu) (lazer tedavi) veya RFN (radyofrekans nörotomi)
- RFN (radyofrekans nörotomi) ardından mikroskobik diskektomi ve ardından yine RFN
- CRF (tekrarlayan radyofrekans dalgaları): sıcak bir prob kullanır
- Bilgisayarlı tomografi eşliğinde kriyorhizotomi: soğuk bir prob kullanır
- Faset eklem enjeksiyonları (kortizon, ağrı kesici)
- Lomber Faset Eklem Sinir Blokları
Ancak bilimsel yayınlarda, üstünlük ve standardizasyon konusunda pek çok tartışma var. Klinik deneyimlerimde, yukarıda bahsedilen tüm yöntemleri uygulamış birisi olarak, en fazla hasta cevabını gördüğüm tedavi yöntemi kriyoterapi olmuştur.
Kriyoterapi Nedir?
Kriyoterapi Mısırlılar ve Hipokrat zamanından beri uygulanan bir tedavi biçimidir. Spor yaralanmalarında kullanılan soğutucu spreyin de uygulama mantığı aynıdır.
Soğuk etkisiyle hücre içindeki ve dışındaki saf su, buz kristalleri haline getirilerek hücrenin ölümüne sebep olur. Kelime olarak, soğukla tedavi etmektir. Kullanım alanına göre genel uygulanabileceği gibi, kanser hücrelerini
öldürmek üzere mikro düzeyde de uygulanabilir. Kriyo- ile yapılan tüm yöntemler, yöntemin tanımına göre eklenti alabilir. Mesela kriyoterapi, kriyoablasyon, kriyocerrahi vb.
Risk/Komplikasyon İçerir mi?
Girişimsel bir işlem olduğu için enfeksiyon bir diğer olası risktir.
Lomber faset sendromunda uygulanan kriyoterapi, sinir köklerine yakın olduğu için sinir hasarına sebep olabileceği bildirilmiştir. Fakat uygun görüntüleme cihazı, hastayla iletişim ve tecrübeli cerrah tarafından yapılması halinde bu risk ileri derecede düşüktür.
Neden Kriyoterapi?
Faset eklemlerine yapılan kortizon içeren diğer enjeksiyonlar veya rizotomi, ağrı taşıyan sinirlerin sadece geçici olarak bloke edilmesini sağlar. Kriyoterapi ile bu sinirler tamamen denerve (duyarsızlaştırma) edilir ve hastada hem kısa hem de uzun vadede rahatlama sağlar.
Diğer yapmış olduğum enjeksiyonlardan farklı olarak kriyoterapi ile çoğu hastam memnun kalmıştır, yıllar sonra tekrar işlem için geri gelenler olmuştur. Ameliyatsız bel fıtığı tedavisi veya bel kireçlenmesi tedavisi için mutlaka göz önünde bulundurulması gereken bir tedavi yöntemidir.
Kriyoterapi Benim İçin Uygun mudur?
Kriyoterapi işleminin size uygun olup olmadığı, ancak hikâye, muayene ve radyolojik tetkiklerinizin değerlendirilmesi sonrası verilebilecek bir karardır. Her bel ağrısı olan hastada uygun olmayacağı gibi, her hastada da aynı yanıtı almamız mümkün değildir.
Kriyoterapi İşlemi
Lokal anestezi sonrası kriyoterapi probu ile hastalıklı olan faset ekleme ulaşılır. Floroskopi eşliğinde doğru yerde olduğumuz teyit edilir. Düşük dozlu elektrik uyarımı ile bacağa giden sinire yakın olmadığı teyit edilir. Probun içerisinden -200°C derecede azot protoksit geçirilerek, probun ucunda bir buz topu oluşması sağlanır. Bu da faset ekleminin ağrısını taşıyan sinirlerin kalıcı olarak bloke edilmesini sağlar.
Kaynakça
- Ribeiro LH, Furtado RN, Konai MS, Andreo AB, Rosenfeld A, Natour J. Effect of facet joint injection versus systemic steroids in low back pain: a randomized controlled trial. Spine (Phila Pa 1976). 2013;38(23):1995-2002. https://doi.org/10.1097/brs.0b013e3182a76df1
- Prof. Dr. Meeusen R. , Rug- en Nekletsels deel 1: Epidemiologie, anatomie, onderzoek en letsels. Cluwer, Diegem, p 122- 124, 2001
- Hestbaek L, Kongsted A, Jensen TS, Leboeuf-Yde C. The clinical aspects of the acute facet syndrome: results from a structured discussion among European chiropractors. Chiropr Osteopat. 2009;17:2. Published 2009 Feb 5. https://doi.org/10.1186/1746-1340-17-2
- van Kleef M, Vanelderen P, Cohen SP, Lataster A, Van Zundert J, Mekhail N. 12. Pain originating from the lumbar facet joints. Pain Pract. 2010;10(5):459-469. https://doi.org/10.1111/j.1533-2500.2010.00393.x
- Béatrice Duthey, Ph.D, Background Paper 6.24 Low back pain, Priority Medicines for Europe and the World “A Public Health Approach to Innovation”, 15 March 2013, pp 3-4, p10.
- George E. Ehrlich, Low Back Pain, Bulletin of the World Health Organization 2003, 81 (9), pp 671-676, http://www.who.int/bulletin/volumes/81/9/Ehrlich.pdf
- Bogduk N: Clinical Anatomy of the Lumbar Spine and Sacrum, 3rd edition. Edinburgh, Churchill Livingstone, 1997, pp 33–42.
- Pedersen HE, Blunck CF, Gardner E: The anatomy of lumbosacral posterior rami and meningeal branches of spinal nerves (sinuvertebral nerves). J Bone Joint Surg (Am) 1956; 38:377–91 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/13319400/
- Cohen S.P., Raja S.N.. Pathogenesis, diagnosis and treatment of lumbar facet joint pain. Anesthesiology. 2007;106;591-614.
- G Lilius, EM Laasonen, P Myllynen, A Harilainen, G Gronlund, Lumbar facet joint syndrome. A randomised clinical trial, J Bone Joint Surg Br August 1989 vol. 71-B no. 4 681-684.
- Castillo-Rangel C, Gallardo-García ES, Fadanelli-Sánchez F, et al. Minimally Invasive Treatment of Facet Osteoarthritis Pain in Spine: A Clinical Approach Evaluating Cryotherapy. World Neurosurg. https://doi.org/10.1016/j.wneu.2024.02.122
- Giemza C, Matczak-Giemza M, Ostrowska B, Bieć E, Doliński M. Effect of cryotherapy on the lumbar spine in elderly men with back pain. Aging Male. 2014;17(3):183-188. https://doi.org/10.3109/13685538.2013.863860
Diğer Yazılar
